3 februari 2014 • Ab van Eldijk • 4 minuten • 2.898x gelezen 10 reactie(s)

Beroepsorganisaties beseffen onvoldoende de gevolgen van de informatiseringsrevolutie

Analyse Overheid en bestuurders van beroepsorganisaties beseffen nauwelijks dat de ontwikkeling van informatietechnologie (ICT) een informatiseringsrevolutie heeft ontketend. Big data zijn een nieuwe hulpbron geworden die de inzet vormt van dé actuele strijd om de opbouw en herverdeling van de economische en bestuurlijke macht.

Deel dit artikel via          

Tot nu toe heeft de geschiedenis steeds laten zien dat door beslissende ontwikkelingen in technologie en transport belangrijke nieuwe hulpbronnen ontstaan. Toen in Engeland in de zestiende eeuw landbouwgronden commercieel zeer interessant bleken, werden ze voor gemeenschappelijk gebruik omheind en tot particulier bezit gemaakt. Dit proces staat bekend als de Enclosure movement. Het vormde een cruciaal kantelpunt in de Engelse geschiedenis, aangezien de opkomst van grootgrondbezit de machtsverhoudingen definitief heeft gewijzigd.

Landjepik

Ontwikkelingen in de geïndustrialiseerde wereld worden in onze tijd echter vooral beslissend beïnvloed door de opkomst van nieuwe technologieën.

Op dit moment is het wereldvoedselvraagstuk en de toenemende schaarste van landbouwgrond de belangrijkste veroorzaker van land grabbing in tal van Afrikaanse landen. Dit proces leidt nu ook daar tot essentiële veranderingen in bestaande economische en politieke verhoudingen.

Ontwikkelingen in de geïndustrialiseerde wereld worden in onze tijd echter vooral beslissend beïnvloed door de opkomst van nieuwe technologieën. Hierdoor ontstaan belangrijke hulpbronnen zoals etherfrequenties, (satelliet)posities, genetisch materiaal en niet in het minst informatie en big data. Deze nieuwe hulpbronnen zijn in eerste instantie niet belast met exclusieve gebruiksrechten.

Resource grabbing

Door de opkomst van hulpbronnen waarop nog geen particuliere exclusieve rechten rusten, ontstaan processen van resource grabbing. Dit leidt tot een herverdeling van de economische en bestuurlijke macht; partijen die de exclusieve controle verwerven over deze nieuwe hulpbronnen ontwikkelen zich tot dominante spelers.

Het state property grabbing in de voormalige Sovjet-Unie, waarbij rechten op publieke hulpbronnen worden geïndividualiseerd en exclusief gemaakt, is ook een eigentijds voorbeeld van een beslissende herschikking van machtsverhoudingen. De controle over belangrijke gemeenschappelijke hulpbronnen komt zo terecht in private handen.

Data grabbing

Bij elke technologische revolutie zijn het deze processen van resource grabbing waardoor nieuwe dominante partijen en nieuwe maatschappelijke machtsverhoudingen ontstaan. Of het nu gaat om data grabbing door Google, Facebook of de Amerikaanse geheime dienst NSA; het streven van deze organisaties is primair gericht op het opbouwen van dominantie via informatiemacht.

Zodra zorgverzekeraars de beschikking hebben over alle informatie, krijgen zij unieke macht om hierin te sturen.

Zorgverzekeraars lijken zich terdege bewust te zijn van de unieke mogelijkheden om in de eerste fase van het nieuwe informatietijdperk zoveel mogelijk informatiemacht op te bouwen via data grabbing. Zo kunnen zij uitgroeien tot de dominante veldpartij in de zorg. Zodra zorgverzekeraars de beschikking hebben over alle informatie, krijgen zij unieke macht om hierin te sturen.

Minister Edith Schippers van VWS lijkt dit proces zonder reserves te steunen. Zij legitimeert het zelfs door het contracteerbeleid van zorgverzekeraars te maken tot dé centrale sturingsmacht in de zorg. Via het contracteerbeleid kan zowel het aanbod (inkoopbeleid) als de vraag (zorgbemiddeling) exclusief gecontroleerd worden door zorgverzekeraars. Privacy by design1- een benadering gericht op uitwisseling en gebruik van medische persoonsgegevens met zo min mogelijk inbreuk op de privacy van burgers en het medisch beroepsgeheim – past niet in deze strategie van overheid en zorgverzekeraars.

Informatiegulzigheid van zorgverzekeraars

Het vormt helaas een volgend voorbeeld van de kritiekloze opstelling als het gaat om informatiemacht, de privacy van patiënten en behoud van het medisch beroepsgeheim.

De mogelijkheid tot het realiseren van deze exclusieve centrale sturingsmacht in de zorg verklaart de informatiegulzigheid van zorgverzekeraars. Deze gulzigheid wordt op geen enkele wijze getemperd door overheid en beroepsorganisaties. Met groot gemak wordt de controle over uitwisseling en gebruik van medische persoonsgegevens ingeleverd in onderhandelingen over kostenbeheersing, tarieven, kwaliteit en hoofdbehandelaarschap.

De onkritische houding van beroepsorganisaties komt ook naar voren bij de recente besluitvorming over het met doorbreking van het beroepsgeheim verplicht verstrekken van (ondeugdelijke) zorgvraagzwaarte-informatie. Het vormt helaas een volgend voorbeeld van de kritiekloze opstelling van deze organisaties als het gaat om informatiemacht, de privacy van patiënten en behoud van het medisch beroepsgeheim.

Opkomen voor integriteit en kwaliteit van professionele zorgverlening

In deze beginfase van de informatiseringsrevolutie zou een kritisch blik op hulpbronnen de leidraad moeten zijn van overheid (met name het ministerie van VWS, het CPB en de NZa) en beroepsorganisaties bij onderhandelingen met zorgverzekeraars over ontwikkelingen in de zorg.

Tegen de achtergrond van de strijd om informatiemacht in een ontluikende informatiemaatschappij is het voor beroepsorganisaties en de overheid van essentieel belang om zich bewust te zijn van de risico’s van resource grabbing, willen zij in de nabije toekomst nog vanuit de eigen professionaliteit en publieke verantwoordelijkheid kunnen streven naar een integere en kwalitatief hoogwaardige zorgverlening.

Ab van Eldijk is jurist en voorzitter van de Stichting KDVP. Stichting KDVP komt op voor vertrouwelijkheid, privacy en beroepsgeheim in de GGZ.

  1. Het College bescherming persoonsgegevens heeft over privacy by design een dossier aangelegd. 

Er zijn 10 reacties op dit artikel

  1. […] laatste benadrukt Ab van Eldijk, voorzitter van Platformdeelnemer Stichting KDVP in een analyse die onlangs op deze site verscheen. Van Eldijk wijst op een fenomeen dat hij resource grabbing noemt; het op grote schaal vergaren en […]

  2. […] het volledige stuk “Beroepsorganisaties beseffen te weinig de gevolgen van de informatiseringsrevolutie” van Van Eldijk op de website van […]

  3. Koen Overdijk schreef:

    Huiveringwekkend beeld waar in de geschiedenis wordt getoond dat ondemocratische grabbing grote gevolgen op lange termijn hebben. De beroepsorganisatie van de fysiotherapeuten begrijpt wel het gevaar van de gegevensmonopolie van de zorgverzekeraars. Wat doet de top? Ze zetten een eigen systeem op die fysiotherapie behandeldata gaat verzamelen, echter zonder de leden democratisch te vragen. Het wordt verbonden met herregistratie in het CKR (centraal kwaliteitsregister fysiotherapie) Data wordt rechtstreeks uit je verplicht aan te schaffen EPD verzonden. Doe je niet mee, vlieg je uit het CKR, al is je kwaliteit nog zo goed. Ook wordt je therapie dan niet meer door de zorgverzekeraars vergoed. Nog niet alles is besloten, maar als er al inspraak is , geldt die alleen voor KNGF-leden. Wel CKR-geregistreerden die geen KNGF-lid zijn hebben niets in te brengen, er wordt over hen beslist.
    Niemand schijnt te beseffen waar deze data ook voor misbruikt kunnen worden, privacybedenken en bedenken over schending van het beroepsgeheim worden met een enkel argument weggewuifd.
    Ik weet niet of er in Nederland straks nog een goede boterham valt te verdienen met kwalitatief zeer goede fysiotherapie met privacygarantie maar zonder enkele vergoeding…pfff
    Koen Overdijk fysiotherapeut zonder contracten, http://www.koenoverdijk.nl

    • Henk Jansen schreef:

      Koen ik ben het helemaal met jou eens. Dat is ook waarom ik grote vraagtekens plasts bik het KIB plan van het genootschap voor fysiotherapie.
      Maar dat onze minister Schippers en de rest van de coalitie niet optreed is voor mij nogmaals een bewijs dat regeren NIET vooruit zien is. Wat dat betreft past deze regering prima in deze managment cultuur……alleen op zoek naar dagsuccesen

    • Rob Schonck schreef:

      Vervang CKR door HVRC en KNGF door LHV en je hebt zo’n beetje de situatie waar huisartsen in verkeren.

  4. Ronald van den Berg schreef:

    Mooi en tevens huivering wekkend artikel. Een goede vondst is de verbinding van de historische ontwikkelingen in Engeland en de huidige ontwikkelingen in Afrika naast de ontwikkelingen in het BIG Data-domein te stellen. De mens is den mens een wolf, Ab!
    Ronald van den Berg

  5. hans schreef:

    Toen Google zijn maps-programma in Duitsland wilde uitrollen, kwamen er uit alle hoeken protesten en Google werd gedwongen op verzoek lokaties te blinderen. In iedere straat zijn zulke huisafdekkingen te zien.
    Het verschil met Nederland is, dat hier geen totaal ruchtbaarheid aan is gegeven, waardoor de indruk ontstaat, dat bestuurders hier helemaal geen kennis over hadden, óf……ze willen Google(-maps) voor eigeninteresses inzetten. Beide annames zijn verontrustend. De ICT-invloed is maatschappelijk zwaar genoeg voor een eigen ministerie!

  6. Jellemieke Hees schreef:

    Bravo! Zeer heldere beschrijving van de actuele zorgelijke ontwikkelingen. De grote vraag blijft, hoe kan het verzet tegen deze ontwikkelingen het beste vorm krijgen. Beroepsverenigingen lijken nauwelijks te reageren en weinig burgers lijken te begrijpen wat er gaande is. Hopelijk geeft dit artikel aanzet tot actie.

  7. Bien Filet schreef:

    Prima analyse: verhelderend en de ontwikkelingen verbindend. Wordt het ook ergens gepubliceerd ?

  8. Aad Cense, psychiater schreef:

    Knap om tegelijk beknopt en beeldend te schetsen hoe het individu en hele bevolkingsgroepen het risico lopen weerloos te mogen toekijken hoe de macht zomaar in non-democratische handen komt.
    Nog zorgelijker wordt het bij het besef dat de macht van Big Data niet alleen heel ver rijkt, maar de mens ook de-individualiseert door hem te reduceren tot een profiel dan wel een risicoprofiel dat richting norm gestuurd moet worden.

Spring naar werkbalk